Batı Trakya Türkleri kültür hayatına en yeni katılan kitaplardan birisi olan “Aynı Gökyüzü Altında - Under The Same Sky” adlı güldeste değişik açılardan üzerinde durulması gereken önemli bir yayın konumundadır. Çünkü daha önceki dönemlerde Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’nda bu tarz bir çalışma yapılmamıştı. Elimizdeki yayın  alanında ilk olan bir kitaptır. İngiltere Batı Trakya Türkleri Dayanışma  Derneği’nce Türkçe ve İngilizce olarak iki dilde hazırlanan bu kitapta yer alan şiirler deneyimli çevirmen Mevlüt Ceylan tarafından İngilizce’ye çevrilmiş. Kitabın ön sözü ise Türkiye doğumlu Londra’da yaşayan ve çalışmalarını sürdüren edebiyatçı  Moris  Farhi’ye ait. (Bu iki imza ilk kez Batı Trakya Türkleri Edebiyatı konusuyla  ilgilenmektedirler.) Kitapta ayrıca İngiltere Batı Trakya Türkleri  Dayanışma Derneği  eski başkanı Sebahattin Abdurrahman ve şu anki başkan Mehmet Rıdvan Hacıbedel’in önsöz ve teşekkür yazıları yer almaktadır. Kitap Batı Trakya Azınlığı Kültür ve Eğitim Şirketi (BAKEŞ) tarafından Türkiye’de bastırılmıştır.

Kitabı ele aldığımızda dikkatimizi çeken ilk husus baskı ve kağıt kalitesi, kapak dizaynı, kısacası görsel açıdan sağlanan güzellik olmaktadır. Batı Trakyalı ressam Fevzi Ali’nin kapak ve şiirleri süsleyen desen çalışmaları eseri daha bir estetik hale getirmiş, kitaba büyük değer katmıştır.Bu noktada Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’nın son dönemlerde baskı kalitesi ve görsellik açılarından ileri bir noktaya, uluslar arası standartlara ulaştığını söylemek artık mümkündür. Elimizdeki kitap da ulaşılan bu seviyenin yeni bir kanıtı olmaktadır.

Güldeste’yi içerik açısından incelediğimizde ise değişik yönlerden bir takım artı ve eksileri gündeme getirmek doğru olacaktır. Söz konusu kitabı Batı Trakya Türkleri Edebiyatı Tarihi, Batı Trakya Türkleri  Diasporası, Batı Trakya Türkleri’nin uluslar arası ilişkileri vd. açılardan ele almak, bütün bu ayrıntılar üzerinde uzun uzun durmak da mümkündür. Öncelikle kitabın Batı Trakya ile Batı Trakya Türkleri  Diasporası arasında güzel ve örnek alınacak bir iş birliğinin, dayanışmanın ürünü olduğunu belirtmek  gerekir.İkincisi  ve daha önemlisi Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’nın başka bir dilde (İngilizce’de) ilk antolojisi / güldestesi  olduğunu  özellikle vurgulamak  gerek. Bu da Batı Trakya Türkleri kamuoyunca,kültür-sanat çevrelerince  örnek alınması gereken bir başka noktadır. (Üstelik güldestenin  uluslar arası dil İngilizce aracılığıyla tüm dünyaya hitap edecek olması da Batı Trakya Türkleri için ayrı bir avantajdır.)Bilindiği gibi,Batı Trakya Türkleri  Lozan Antlaşması’ndan günümüze 87 yıldır Yunan vatandaşı olarak  yaşamaktadırlar.Bu süre zarfında (Yunanca’ya  bireysel bazı şiir çevirileri olmakla birlikte) vatandaşı oldukları Yunanistan’da Yunanca bir Batı Trakya Türkleri Şiir Antolojisi/Güldestesi’ne henüz sahip olamamışlardır.Aynı çerçevede Batı Trakya Türkleri’nin  Avrupa’da  40.000’i aşan bir nüfusla  en yoğun oldukları ülke Almanya’da  da böylesi bir çalışmanın Türkçe-Almanca  olarak henüz yayınlanamadığını da düşünmek gerekiyor.Böylece Almanya’ya göre daha az Batı Trakya Türkü’nün yaşadığı İngiltere’de  bu tarz farklı  bir çalışmanın yapılmasının önemi kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Konuyla ilgili kaydedilmesi gerekli bir başka ayrınıtı  da  (bizce) bu kitabın (İngiltere’de basılmamış olmakla birlikte) İngiltere’de yaşayan Batı Trakya Türkleri ve onların derneklerinin ilk ciddi kitap yayını  olmasıdır.

Diğer yandan Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’nda “Antolojiler/Güldesteler” konusu ayrı bir yazıyı gerektirecek yoğunlukta bir konu olup, şimdilik sadece elimizdeki  güldestenin bu bağlamda da büyük önem taşıdığını belirtmekle yetinelim.

Buraya kadar değindiğimiz olumlu noktaların yanı sıra kitabın hazırlanışında ciddi eksikliklerinin,hatalarının da olduğunu söylemek zorundayız.Bu bağlamda Batı Trakya Türkleri Edebiyatı  Tarihi  açısından üzerinde durulması gerekli noktaları da -kısaca- şöyle belirtebiliriz:

1) Kitapta  (s.11) “Çağdaş Batı Trakya Türk Şiiri-Güldeste”  gibi çok iddialı bir ifade yer almaktadır.Ancak kitabı bir bütün olarak incelediğimizde bu iddialı ifadenin kitaba asla yansımadığını (daha doğrusu yansıtılamatıldığını) görüyoruz…”Çağdaş Batı Trakya Türk Şiiri’nden Seçmeler” ifadesi kuşkusuz küçük hacimli böylesi bir kitap için daha doğru olacaktı.1980 li yıllarda ortalıkta adı bile olmayan bir edebiyat için  (yani Batı Trakya Türkleri Edebiyatı  için) bilim dünyasında (Türkoloji’de) çalışmalara başladığımızda  ilk antolojileri hazırlarken, mevcut  sınırlı edebi potansiyel  içerisinde çok fazla bir seçme yapma lüksümüz/rahatlığımız yoktu…Oysa şimdi aradan 25 yıl (!) gibi küçümsenmeyecek  bir zaman dilimi geçmiş ve kuşkusuz ki Batı Trakya Türkleri Edebiyatı (Şiiri) , böyle iddialı bir kitaba mutlaka yansıması gereken, mesafeleri de almıştır. Böyle bir kitabı hazırlayanlar için, daha nitelikli daha uygun şiirleri seç(ebil)me şansı kesinlikle vardı. Ancak böyle bir duyarlılık kitapta  görülmemektedir.

2) Kitapta 19 Batı Trakyalı şaire yer verilmiş.Aralarında elbetteki doğru seçimler var.Ancak Batı Trakya’da şiirde istikrarlı olmayan/süreklilik göstermeyen  arada birkaç (başarılı söyleyişler olsa da) şiirle Batı Trakya’daki dergi ve gazetelerde görülen Tevfik Hüseyinoğlu,Abdurrahim Dede,Kadir Ali (Yakıbaşıoğlu), Mücahit Mümin (öykücülüğü ayrı bir konudur,şimdi konumuz o değil…), Nalan Saraçoğlu gibi imzalara güldestede yer verilmiş…Bu tercihlerin yanlış tercihler olduğunu göstermek açısından Tevfik  Hüseyinoğlu’nun kendisinin “şair” olarak tanımlanmasının yanlış olacağını,Meslek Borcu adlı kitabının önsözunde ifade ettiğini hatırlatmak yeterlidir.(Bkz:2001,Gümülcine,s.4)

3) Batı Trakya Türk Şiiri’nin “klasikleri” diyebileceğimiz  ve şiir alanındaki seviyeli  ürünleri  ile tanınan,sevilen, okunan Nuri Fetttahoğlu,Asım Haliloğlu,Mehmet Çolak,Rahmi Ali,Salih Halil (Haki) yok …(Burada yanlış anlamalara meydan vermemek açısından bu isimleri kamuoyunca tanınan bilinen yönleri ile değil,sadece edebi yönleriyle, şiir yönleriyle gündeme getirdiğimizi de özellikle vurgulayalım.) Keza daha yakın dönemlerde şiir sanatında Batı Trakya şartlarında belli bir çizgiyi yakalamış Reşit Salim, İbram Onsunoğlu, Şükran Raif, Ercan Caneri….gibi isimlerin güldestede yer almaması kesinlikle önemli  eksikliklerdir…

4) Elimizdeki kitap diasporada hazırlanan bir güldeste olmasına rağmen, Batı Trakya Türkleri Disporası’nda Almanya’da Faik İdrizoğlu, Avustralya’da Tijen İsmailoğlu gibi şiirleri kitaplaşmış (ve güzel şiirleri olmakla birlikte henüz şiirleri kitaplaşmayan ya da kitaplaşma aşamasında olan) başka Batı Trakyalı şairlerin de dikkate alınmadığını görüyoruz.(Konuyla ilgili literatürün dikkatlice ve yeterince taranmadığı da  böylece anlaşılıyor.) Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’nın bu zenginliği, yelpazesi, potansiyeli (İngilizce’ye çevrilmiş böylesi önemli ve işlevsel bir yayında) hiç değilse birer şairle temsil edilebilirdi. Bu hassasiyet gösterilmemiştir. Belki de bu işe soyunanlar bu gibi durumlardan haberdar bile değiller.

Bu tarz eleştirileri  daha da uzatmak mümkündür. Bu sınırlı yazımızda sadece bir kaç noktayı gündeme getirdik.

Neticede iyi niyetle hazırlandığına ve yayınlandığına kuşku duymadığımız, baskı kalitesi ve görsel yanlarıyla Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’na büyük katkı sağlayan, yayını ile Batı Trakya Türkleri Edebiyatı’nın (Şiiri’nin) ilk kez topluca başka bir dile çevirisini gerçekleştirerek,bu Türk toplumunun edebiyatında tarihi bir açılımı ve gelişmeyi ortaya koyan bir önemli  ve farklı bir yayınla karşı karşıyayız. Bu yazımızda sadece küçük bir bölümünü gündeme getirdiğimiz (aslında çok daha uzatabileceğimiz) ciddi eksiklik ve yaklaşım (tercih) hatalarına rağmen bu  önemli güldestenin yayınını gerçekleştirdikleri  için İngiltere BTTDD’ni, çevirmenleri ve BAKEŞ’i kutluyoruz. Böylesi yeni ve açılım sağlayan yayınların,çok daha dikkatli,çok  daha titiz hazırlanması ve Batı Trakya ve Batı Trakya Disporası’nda (gerçekten çok ihtiyaç olan) bu tarz  çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini belirtiyoruz.

 

Feyyaz SAĞLAM
KIBATEK Onursal Başkanı
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
www.kibatek.org.tr